Početkom marta pripadnici španske Nacionalne policije pretraživali su jedno šumsko područje u blizini Marbelje u potrazi za skrovištem kokaina. Tom prilikom došlo je i do potjere, piše DW. Dileri droge, prerušeni u policajce, pucali su na službenike iz automatskih pištolja. U njihovim vozilima pronađeni su između ostalog i kalašnjikovi AK-47, navela je kasnije u saopštenju Nacionalna policija.
“Ne možemo da se branimo“
Prema navodima istražitelja iz Španije s kojima su razgovarali novinari političkog magazina ARD-a Report Mainz, to očigledno nije usamljen slučaj. Gotovo svake nedjelje tokom racija, pored kokaina, zaplenjuju se i moderno ratno oružje i municija. Za policajce to predstavlja sve veći problem.
– Kao obična policija ne možemo da se branimo od te vrste ratnog oružja. Mi raspolažemo samo standardnim pištoljima, kaže policajac Oskar Sančez.
Njemački novinari sastali su se sa stručnjakom za oružje iz Nacionalne policije na popularnom odredištu turista, na plaži u blizini Kadisa. Tamo se redovno sprovode akcije protiv naoružanih kurira droge koji gliserima dopremaju kokain u Andaluziju i pritom se sve više naoružavaju.
Sančez im je pokazao zaplijenjeni metak kalibra 5,56 mm, što je standardna NATO-municija.
– Narko-bande koriste tu vrstu municije. Ona dolazi iz istočne Evrope, iz rata u Ukrajini, procenjuje Sančez.
Sličnu sumnju iznosi i drugi istražitelj. Agustin David Domingez, predstavnik sindikata u španskoj policiji uveren je da oružje uglavnom “ne možemo da identifikujemo po poreklu, ali municiju je lakše pratiti. A ona često potiče iz rata u Ukrajini.“ Ipak, te tvrdnje nije moguće nezavisno provjeriti.
Da li ratno oružje završava na crnom tržištu?
Ta otkrića otvaraju osjetljivo pitanje – da li oružje i municija sa ukrajinskih ratišta završavaju na evropskom crnom tržištu? Ne samo u Španiji, već širom Evrope policija tokom racija redovno zapljenjuje velika skladišta oružja, uključujući i vojno naoružanje. Za potrebe istraživanja njemačkih novinara, stručnjak za municiju i eksplozive Marko Polers analizirao je snimke takvih akcija. Polers je bivši pripadnik njemačke specijalne jedinice KSK (Kommando Spezialkräfte).
Na fotografijama objavljenim u medijima sa racije u Mađarskoj iz jula 2022. identifikovao je modernizovanu rusku jurišnu pušku AK-47.
– To oružje je definitivno namijenjeno vojnom tržištu, kaže Polers.
Prema njegovoj procjeni, takvo oružje trenutno je najlakše nabaviti u Ukrajini, na primjer od poginulih vojnika. Kalašnjikov AK-47 je standardna jurišna puška bivših zemalja Istočnog bloka i proizvedena je u milionima primeraka. Saveznici Ukrajine isporučivali su je i tokom prvih dana rata. Mnoge od tih pušaka, tvrdi on, na početku rata nisu bile adekvatno evidentirane, pa su neke završile u ilegalnoj prodaji.
Upozorenja data ubrzo nakon početka rata
Tu opasnost vide i politički zvaničnici u Nemačkoj, ali i na nivou Evropske unije, kako pokazuje povjerljiva prepiska između Brisela i Berlina, kao i izveštaji Europola do kojih su došli njemački novinari. Već u maju 2022, samo nekoliko mjeseci nakon početka rata, Europol je predstavnicima vlada saopštio da je “ilegalna trgovina već počela i da bi mogla dodatno da poraste“.
U julu 2022. zamjenik direktora evropske agencije za zaštitu granica, Fronteks, upozorio je pred Odborom za unutrašnje poslove Bundestaga da “u Ukrajini trenutno postoji gotovo neograničen pristup ratnom oružju. Polazimo od toga, a postoje i prvi pokazatelji, da kriminalci to oružje krijumčare u Evropsku uniju.“
“Nedostaju kontrolni mehanizmi“
Njemački stručnjak za terorizam Hans-Jakob Šindler smatra da oružje koje su saveznici isporučili Ukrajini zaista završava i na crnom tržištu. On optužuje države članice EU da prećutkuju problem.
– Nijedna vlada koja šalje oružje u zonu sukoba, pa ni njemačka savezna vlada, ne želi da prizna da se njeno oružje koristi za nešto drugo, osim za svrhu za koju je isporučeno. Velika koncentracija oružja u kriznim područjima uvijek privlači kriminalce, što su pokazali prethodni sukobi u Libanu i Afganistanu. Problem je što se iz tih iskustava nije dovoljno naučilo, jer nedostaju kontrolni mehanizmi, ističe.
Na primjer, ne postoji zajednička baza sa serijskim brojevima svih komada oružja isporučenih Ukrajini, kritikuje Šindler. Zbog toga je gotovo nemoguće pratiti kretanje.
U EU nije moguć sistematski uporedni pregled podataka
Istražitelji u Španiji također se žale da je oružje, uprkos serijskim brojevima, često nemoguće pratiti. Glavni problem je nepostojanje zajedničkog pristupa listama serijskih brojeva na nivou EU. Osim toga, mnoge ključne informacije označene su kao povjerljive. Na isti problem ukazuju i diplomatski dokumenti do kojih su došli njemački novinari. U internom dokumentu Ministarstva spoljnih poslova u Berlinu iz februara 2024, navodi se da, prema Europolu, prilikom razmene podataka u EU “nisu moguća sistematska poređenja podataka“.
Iz drugog dokumenta proizlazi da i evropska IT-agencija nadležna za oblast krijumčarenja vatrenog oružja, to smatra ogromnim izazovom.
Dok je u Evropi u opticaju oko 35 miliona ilegalnih komada oružja, u Šengenskom informacionom sistemu registrovano je svega 620.000 slučajeva.
“Praćenje porijekla je otežano“
Na upit njemačkih novinara Ministarstvu unutrašnjih poslova u Berlinu odgovorio je Savezni kriminalistički ured (BKA). Potvrđuje postojanje problema – zbog nedostatka oznaka i nepotpunih registara, praćenje porijekla vatrenog oružja značajno je otežano. BKA navodi i da se uglavnom oslanja na interne baze podataka i javno dostupne izvore.
Konstantin fon Noc, poslanik Zelenih u Bundestagu koji je u toj opozicionoj poslaničkoj grupi zadužen za bezbjednosna pitanja, zbog toga traži od njemačke vlade da ubrza razvoj zajedničkih evropskih baza podataka. Kao primer navodi Nizozemsku, gdje je razvijen poseban sistem, takozvana “crna kutija“. Pomoću toga istražitelji mogu da provjere serijske brojeve i dobiju jasan odgovor da li je određeno oružje isporučeno Ukrajini. To predstavlja polaznu tačku za dalju istragu.
Međutim, nizozemski stručnjaci za oružje, poput policajca Ričarda Martensa, smatraju da bi uvođenje takvog sistema na nivou čitave EU bilo veoma teško.
– U ovom trenutku nismo u mogućnosti da izgradimo takvu bazu podataka, kaže Martens.
